Zes uitgangspunten voor natuurinclusie in het onderwijs: een interactieve workshop voor onderwijsprofessionals
Tijdens de NWT-conferentie op 27 maart verzorgt Lydia Habets de workshop ‘Ontdek de zes uitgangspunten voor natuurinclusie in het onderwijs’. In deze workshop komen onderwijsprofessionals samen om te verkennen hoe natuur een vanzelfsprekende plek kan krijgen in onderwijs: niet als los thema, maar als integraal onderdeel van leren en ontwikkelen.
De workshop bouwt voort op het inspiratiedocument Zes uitgangspunten voor natuurinclusie in het onderwijs, dat in 2025 is uitgebracht door het Collectief Natuurinclusief Domein Onderwijs. De uitgangspunten zijn gebaseerd op ervaringen uit de praktijk, onderzoek en gesprekken. Ze vormen geen blauwdruk, maar een uitnodiging tot gesprek, experiment en samenwerking.
In dit artikel gaan we in gesprek met Lydia Habets over haar betrokkenheid bij natuurinclusief onderwijs, haar visie op de zes uitgangspunten en hoe zij deze principes zelf tegenkomt in haar opleiding en onderwijspraktijk.
Idealistische drijfveer
Lydia Habets zet zich op verschillende manieren in voor natuurinclusief onderwijs. Als buitendocent, spreker en initiatiefnemer werkt zij aan het vergroten van de rol van natuur binnen het onderwijs. Tegelijk is zij bezig met het afronden van een deeltijdopleiding aan de PABO, waardoor ze het onderwijs zowel van buitenaf als van binnenuit leert kennen.
Die combinatie van praktijkervaring, visie en opleiding geeft haar een bijzonder perspectief. Ze denkt mee over de toekomst van natuurinclusief onderwijs en ziet tegelijkertijd hoe onderwijs er in de dagelijkse praktijk uitziet. Die betrokkenheid komt voort uit een persoonlijke zoektocht. Tijdens haar opleiding ontdekte ze dat haar idealisme een belangrijke drijfveer voor haar was.
“Mijn idealisme is eigenlijk mijn motor,” vertelt Lydia. “Ik wist dat ik iets wilde doen met natuur en onderwijs, maar nog niet precies hoe dat eruit zou zien.” Via online zoektochten en netwerken kwam ze in contact met initiatieven zoals het Collectief Natuurinclusief. Daar ontdekte ze dat er veel meer mensen bezig zijn met dezelfde vragen. “Als je hier iets in wil betekenen, kun je dat eigenlijk niet alleen. Het is juist heel krachtig om met anderen te verkennen waar de problemen liggen en welke oplossingen er al bestaan.
Volgens Lydia zit de waarde van zo’n netwerk niet alleen in het delen van oplossingen, maar ook in het samen onderzoeken wat er al gebeurt in scholen en onderwijspraktijken.
De zes uitgangspunten: een kapstok voor praktijk
De zes uitgangspunten laten zien hoe natuur op verschillende manieren een rol kan spelen in onderwijs. Ze raken aan leren met het hoofd, het hart én de handen, en nodigen uit om onderwijs te benaderen als een levend systeem.
De zes uitgangspunten zijn:
Leren voor natuur: actiecompetentie voor (wereld)burgerschap
Leren in natuur: buitenonderwijs
Leren met natuur: natuur als lesmateriaal
Leren over natuur: kennis en begrip van de wereld
Leren van natuur: natuur als co-leraar
Leren als natuur: in verbinding met de menselijke natuur
Samen laten ze zien dat natuurinclusief onderwijs niet alleen gaat over méér kennis van natuur, maar ook over betrokkenheid, verwondering, zorg en verantwoordelijkheid. Voor Lydia zijn de uitgangspunten vooral waardevol omdat ze woorden geven aan iets wat vaak al gebeurt. “Voor mensen die hier al veel mee werken voegen de uitgangspunten misschien niet direct iets nieuws toe,” legt ze uit. “Maar ze geven wel taal aan iets wat soms moeilijk te benoemen is.”
Volgens haar helpen de uitgangspunten vooral om het gesprek binnen scholen te voeren. “Het is eigenlijk een soort woordenboek. Het helpt om uit te leggen wat je bedoelt wanneer je zegt dat natuur een rol speelt in je onderwijs.”
Die gedeelde taal kan bijvoorbeeld helpen bij gesprekken met collega’s, schoolleiders of bij het ontwikkelen van beleid. Ze sluit ook aan bij het bredere narratief van natuurinclusief onderwijs – waarin leren met hoofd, hart en handen samenkomen en natuur een actieve rol speelt in het leren en ontwikkelen van leerlingen.
Van visie naar doen
Een belangrijk uitgangspunt van het inspiratiedocument is dat natuurinclusief onderwijs al op veel plekken gebeurt, vaak zonder dat scholen het zo noemen. Van buitenlessen tot schooltuinen, van reflectiemomenten tot leren werken met natuurlijke materialen. Volgens Lydia bestaat er een grote variatie in hoe scholen met natuur omgaan. “Natuurinclusief onderwijs is geen ja of nee,” zegt ze. “Het gaat erom op welke manier en in welke mate natuur onderdeel is van het onderwijs.”
Op sommige scholen is natuur al sterk verweven met het onderwijs, bijvoorbeeld via verhalen, materialen of activiteiten buiten. Andere scholen hebben een groen schoolplein, maar doen daar in de lessen nog weinig mee. En weer andere scholen hebben nauwelijks contact met natuur. “Bij iedere school kun je kijken: wat is hier mogelijk? Soms is dat een natuurcursus voor docenten, soms een paar keer per jaar met de klas naar het bos. Kleine stappen kunnen al veel betekenen.”
Samen verkennen en ervaren
De workshop ‘Zes uitgangspunten voor natuurinclusie in het onderwijs’ is opgezet als een interactieve verkenning. In plaats van een klassiek kennisoverdrachtsmoment nodigt Lydia deelnemers uit om samen te onderzoeken wat natuurinclusief onderwijs kan betekenen binnen hun eigen praktijk. Niet om kant-en-klare antwoorden te geven, maar om ruimte te maken voor gesprek, reflectie en nieuwe perspectieven. “Ik vind het belangrijk dat mensen zelf gaan ontdekken wat deze uitgangspunten voor hun onderwijs kunnen betekenen,” vertelt Lydia. “Vaak gebeurt er al veel meer dan we denken.”
Volgens haar zit de kracht van de workshop vooral in het samen verkennen van ervaringen en ideeën. “De uitgangspunten geven een gemeenschappelijke taal. Daardoor kun je makkelijker met elkaar in gesprek over hoe natuur al een plek heeft in het onderwijs, en waar nog kansen liggen.”
De precieze invulling van de workshop ontstaat daarbij deels in het moment zelf. Lydia stemt haar aanpak af op de groep en de context van de bijeenkomst. “Als er veel enthousiaste natuurdocenten zitten, kun je ook kijken hoe zij deze taal kunnen gebruiken om collega’s mee te nemen.”
Een uitnodiging aan het onderwijsveld
De zes uitgangspunten en de workshop maken deel uit van een bredere beweging binnen het Collectief Natuurinclusief Domein Onderwijs. Een beweging die gericht is op samen leren, samen ontwikkelen en samen zorg dragen voor de wereld waarin onderwijs plaatsvindt. Door ervaringen te delen en samen te reflecteren, ontstaat ruimte voor nieuwe perspectieven en concrete stappen in de praktijk.
De workshop ‘Zes uitgangspunten voor natuurinclusie in het onderwijs’ is ontwikkeld om ingezet te worden op studiedagen, conferenties en onderwijsbijeenkomsten. Juist daar, waar onderwijsprofessionals uit verschillende contexten samenkomen, bieden de uitgangspunten een krachtig startpunt voor gesprek, inspiratie en handelingsperspectief. De workshop is flexibel van opzet en kan worden afgestemd op het type publiek en de context van het programma.
Tot slot
Natuurinclusief onderwijs laat zien dat leren niet losstaat van de wereld om ons heen. Het verbindt hoofd, hart en handen en biedt ruimte voor verwondering, betrokkenheid en handelingsperspectief.
De zes uitgangspunten vormen daarbij geen eindpunt, maar een begin: een uitnodiging om samen verder te bouwen aan onderwijs dat bijdraagt aan het welzijn van leerlingen, studenten én hun omgeving.
Ben je als school, organisatie, conferentie of evenement geïnteresseerd om deze workshop een plek te geven in je programma? Het Collectief Natuurinclusief Domein Onderwijs denkt graag mee. Neem voor vragen contact op met Nienke Martinus via n.martinus@agendanatuurinclusief.nl.