Hoe leren we kinderen, jongeren en toekomstige professionals samen te leven met de natuur? En hoe geef je dat handen en voeten in de klas, op het schoolplein, in de wijk en op de arbeidsmarkt? Wie daarover wil meedenken en meedoen is dit najaar van harte welkom bij de netwerkbijeenkomsten van Domein Onderwijs.

Prestatiedruk, mentaal welzijn, een groeiende afstand tot de natuur. Het zijn thema's die je bijna dagelijks tegenkomt als het over kinderen en jongeren gaat. Tegelijkertijd zijn er scholen die laten zien dat het ook anders kan. Binnenkort verschijnt een film over ecologische scholen en de toekomst van ons onderwijs.

Binnen het onderwijs groeit de aandacht voor thema’s als burgerschap, duurzaamheid en mentaal welzijn. Scholen zoeken naar manieren om leerlingen voor te bereiden op een wereld die snel verandert en vol uitdagingen zit. Tegelijkertijd roept dat ook vragen op. Want hoe maak je zulke grote thema’s betekenisvol voor leerlingen? En hoe voorkom je dat het blijft bij kennis, zonder dat het echt raakt of beklijft?

Tijdens de NWT-conferentie op 27 maart verzorgt Lydia Habets de workshop ‘Ontdek de zes uitgangspunten voor natuurinclusie in het onderwijs’. In deze workshop komen onderwijsprofessionals samen om te verkennen hoe natuur een vanzelfsprekende plek kan krijgen in onderwijs: niet als los thema, maar als integraal onderdeel van leren en ontwikkelen. In dit artikel gaan we in gesprek met Lydia Habets over haar betrokkenheid bij natuurinclusief onderwijs, haar visie op de zes uitgangspunten en hoe zij deze principes zelf tegenkomt in haar opleiding en onderwijspraktijk.

Hoe kun je natuur en duurzaamheid een plek geven in het onderwijs zonder dat het een extra vak wordt? In een nieuwe reeks visuals laat het Collectief Natuurinclusief zien hoe deze thema’s verbonden kunnen worden met de kerndoelen in het primair onderwijs en hoe je daar in de klas concreet mee aan de slag kunt.

De natuurinclusieve beweging in het onderwijs spreekt hoofd, hart en handen aan. Leerlingen en studenten trekken eropuit, ontdekken, werken samen en leren zorgdragen voor hun omgeving. Daarmee is natuurinclusief onderwijs meer dan een manier van lesgeven: het vormt een levende voedingsbodem voor de groei en het welzijn van de volgende generatie.

Kinderen die leren in de natuur zijn actiever, nieuwsgieriger en meer betrokken. Ze leren door te onderzoeken en de wereld om zich heen te ervaren. Ze zijn in beweging, werken samen en ontdekken verbanden. Leren krijgt betekenis, omdat het direct verbonden is met wat ze zien, voelen en meemaken. Toch vindt leren voor veel kinderen nog vooral plaats binnen vier muren. Daardoor blijft het leerpotentieel van de natuur in het onderwijs vaak onbenut.

In juni 2025 heeft de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) twee documenten gepubliceerd waarin duurzaamheidsindicatoren en een methodiek voor biodiversiteit en klimaatadaptatie zijn uitgewerkt. Deze bieden handvatten voor het concretiseren en toetsen van natuurinclusieve ambities binnen het Programma van Eisen (PvE) Frisse Scholen. Scholen die aan natuurinclusie en biodiversiteits-verrijking werken, worden gevraagd hun praktijkervaringen te delen met RVO.

In het najaar zijn de definitieve concept kerndoelen bugerschap gepresenteerd, dit nieuwe leergebied dat sinds 2021 tot de wettelijke opdracht van het onderwijs behoort is sterk in ontwikkeling. Binnen het Collectief Natuurinclusief Domein Onderwijs werkt Werkgroep 2 aan de positionering van wereldburgerschap als invulling voor het leergebied burgerschap. Wereldburgerschap richt zich niet alleen op de relatie tussen mensen onderling, maar ook op onze relatie met de planeet en de wederzijdse afhankelijkheid daartussen. Daarmee biedt het een belangrijke kans om natuur en duurzaamheid steviger te verankeren in het onderwijs.

Stel je een kind voor dat buiten leert, met modder aan de handen en zon op het gezicht, terwijl het ontdekt hoe alles met elkaar samenhangt. In de natuur komt leren tot leven. Daar groeit nieuwsgierigheid, concentratie en verwondering. Daar leren kinderen niet alleen over de wereld, maar ook hun plaats daarin. En buitenschools leren in de natuur versterkt bovendien andere vakken: taal, rekenen en sociaal-emotionele ontwikkeling krijgen er een stevige impuls door.

Het onderwijs staat voor grote uitdagingen én grote kansen. Of het nu gaat om primair, voortgezet, middelbaar of hoger onderwijs: overal werken opleidingen en instellingen dagelijks aan taal, rekenen, persoonlijke vorming en burgerschap. Tegelijkertijd groeit het besef dat leren pas echt tot bloei komt wanneer hoofd, hart en handen met elkaar verbonden zijn. Natuur speelt daarin een belangrijke rol.

De nieuwe wijk Rijnvliet in Leidsche Rijn Utrecht is een mooi voorbeeld van een inclusieve gebiedsontwikkeling, waarbij de gemeente Utrecht, het schoolbestuur SPO Utrecht en kinderopvangorganisatie Kind&co vanaf de visiefase hebben samengewerkt. Het laat zien hoe een ruimtelijke, maatschappelijke, pedagogische en natuurinclusieve ontwikkeling hand in hand kunnen gaan, als de betrokken partijen elkaar op tijd vinden en inspireren.

In de toekomstige woonwijk ‘Aan de Vallei’ in Roermond draait het om een natuurinclusieve en gezonde leefomgeving. Het mooiste en meteen het meest uitdagende voor ontwikkelingsmanager Danny Salmans? Iedereen enthousiasmeren over het gedachtegoed van de wijk.

Een schoolgebouw en schoolplein zijn veel meer dan stenen en speeltoestellen. Ze vormen de leef- en leeromgeving van kinderen, plekken waar gezondheid, ontwikkeling en natuur samenkomen. Steeds meer gemeenten en schoolbesturen zoeken naar manieren om die omgeving natuurinclusief te maken. Maar hoe doe je dat in de praktijk?

Veranderkracht is een initiatief van de werkgroep ‘Onderwijs voor een natuurinclusieve arbeidsmarkt’ in het Collectief Natuurinclusief. Het magazine brengt inspirerende verhalen uit verschillende domeinen samen, van onderwijs tot landbouw en van gezondheid tot de financiële sector.

“Het gaat niet alleen om de fysieke transformatie van schoolpleinen, maar vooral om de sociale transformatie,” vertelt Vincent van der Veen, impactmanager bij IVN Natuureducatie. Onlangs werd hij bekroond met de Change Maker Award voor zijn inzet om schoolpleinen in Zeeland te vergroenen. Wat drijft deze change maker, die ooit begon als schoolmeester?