Binnenkort: een film over ecologische scholen en de toekomst van ons onderwijs
Prestatiedruk, mentaal welzijn, een groeiende afstand tot de natuur. Het zijn thema's die je bijna dagelijks tegenkomt als het over kinderen en jongeren gaat. Tegelijkertijd zijn er scholen die laten zien dat het ook anders kan: waar leren begint met verwondering, waar buiten zijn vanzelfsprekend is en waar kinderen de ruimte krijgen om te wortelen en op te bloeien, met hoofd, hart en handen.
Binnenkort verschijnt een film over ecologische scholen en de toekomst van ons onderwijs. Drie scholen staan centraal in deze documentaire, die de komende maanden wordt gemaakt in samenwerking met het Collectief Natuurinclusief. De film volgt de dagelijkse praktijk van de Marimbaschool, Terrawijs en Buitenwijs en verbindt die aan bredere maatschappelijke vraagstukken en wetenschappelijke inzichten over leren, welzijn en ontwikkeling. Daarmee laat de documentaire zien dat natuurinclusief onderwijs geen niche is, maar een levende voedingsbodem voor de volgende generatie en een antwoord op de uitdagingen van deze tijd.
Voor Barbara Nellestijn is dat antwoord harder nodig dan ooit. "We zien in het onderwijs meer stress, meer uitval en meer overprikkeling" vertelt ze. "Je kunt ecologisch onderwijs zien als alternatief onderwijs, in onze ogen is het een antwoord op een wereld waarin onze systemen uit balans zijn: de samenleving, de natuur én ons onderwijs.” Daarbij wijst ze ook op de snel veranderende wereld waarin kinderen opgroeien: "Veel banen die nu bestaan, zien er over twintig of dertig jaar totaal anders uit, of bestaan dan niet meer. Kinderen zullen zich hun hele leven moeten blijven ontwikkelen: omgaan met verandering, kritisch denken, samenwerken in complexe situaties."
Voor dit artikel spraken we met Barbara Nellestijn, directeur-bestuurder van de Marimbaschool, over de beweging die de documentaire in beeld brengt.
Een vraagstuk in beeld
Tegelijkertijd brengt de film een belangrijk vraagstuk in beeld. Juist scholen die aantoonbaar aansluiten bij wat kinderen nodig hebben, komen soms onder druk te staan door systemen en regelgeving. Daarmee komt een grote vraag naar boven, een vraag die je in de hele film terugziet: welk onderwijs willen we en wat hebben kinderen nodig voor later?"
Volgens Nellestijn zitten de wortels van dat vraagstuk diep. "Het moderne schoolsysteem is grotendeels ontstaan tijdens de industriële revolutie, om mensen voor te bereiden op werk in fabrieken. Als je goed kijkt, zie je dat veel van die structuren nog steeds bestaan: kinderen in rijen, hetzelfde tempo, centraal aangestuurde instructie. Maar de wereld waarin kinderen nu opgroeien is totaal anders." Het gevolg, zegt ze, is dat kinderen steeds vaker prestatiedruk ervaren en het gevoel dat ze voortdurend beoordeeld worden. Terwijl leren juist ontstaat vanuit veiligheid, nieuwsgierigheid en verbinding. Kennis raakt in het onderwijs soms los van betekenis, dat is volgens mij een van de grootste problemen."
De Marimbaschool ontstond toen nieuwe wetgeving meer ruimte gaf om een school te starten vanuit een eigen, onderbouwde visie op wat kinderen nodig hebben in plaats van vanuit een bestaande onderwijsvorm. Via die route leerden de Marimbaschool, Terrawijs en Buitenwijs elkaar kennen. Ze liepen alle drie tegen hetzelfde aan: jonge scholen moeten al na ruim drie jaar voldoende leerlingen aantonen, terwijl ze nog volop in opbouw zijn en het vertrouwen van ouders zich pas langzaam vormt. Daardoor wordt het in de praktijk lastig om een nieuwe school echt van de grond te krijgen.
Daar begon ook het idee voor de documentaire, vertelt Nellestijn. Aanvankelijk als signaal richting het ministerie, maar gaandeweg verschoof de insteek. Niet de regelgeving kwam centraal te staan, maar de vraag welk maatschappelijke uitdagingen deze scholen oplossen. Door bij te dragen aan de verbinding van de kinderen met de natuur om hen heen en hen te leren daar zorg voor te dragen. Niet van bovenaf maar als onderdeel ervan, wil de school bijdragen aan een gezonde weerbare generatie.
De documentaire is daarmee een uitnodiging tot gesprek: met onderwijsprofessionals, beleidsmakers, ouders en iedereen die zich betrokken voelt bij de manier waarop we de volgende generatie laten opgroeien.
Meekijken en meedenken
De documentaire wordt naar verwachting in augustus opgeleverd en voor het eerst vertoond tijdens de domeinbijeenkomst van het Collectief Natuurinclusief in de Oogstmaand. De film vormt daar de aanzet tot verdere dialoog: ruimte om na te denken, te praten en te kijken wat de volgende stap kan zijn in het onderwijs, de politiek en de samenleving. Stap voor stap, want zo groeit deze beweging, aanstekelijk en met oog voor wat er al is.
Voor Nellestijn komt het uiteindelijk neer op één vraag. "Onderwijs gaat niet alleen over voorbereiding op een toets of een diploma, maar op het leven zelf. Het gaat over: hoe help je een kind om mens te worden in deze wereld?"