Samen investeren in   natuurinclusieve gezondheid

De Nederlandse zorg staat onder grote druk. Oplopende kosten, personeelstekorten en groeiende mentale druk maken duidelijk dat een zorgsysteem dat vooral is ingericht op behandelen zijn grenzen bereikt.

Tegelijkertijd staan ook de bredere indicatoren van publieke gezondheid onder druk. De ervaren gezondheid van Nederlanders neemt af, terwijl de dubbele vergrijzing – meer ouderen én een hogere levensverwachting – de druk op gezondheid en zorg verder vergroot.

Daarnaast staat de mentale gezondheid van veel mensen onder spanning; onder jongeren heeft inmiddels ongeveer de helft te maken met mentale klachten.

Steeds duidelijker wordt daarom dat gezondheid niet alleen ontstaat in de zorg, maar juist in het dagelijks leven: in buurten en landschappen, en in de kwaliteit van onze natuur, groene leefomgeving, werk- en zorgomgeving.

Daarom werkt het Collectief Natuurinclusief aan een nieuwe preventielogica:
investeren in natuurinclusieve gezondheid.

Door natuur, groen en groene leefomgeving doelgericht in te zetten als actieve gezondheidsomgeving, ontstaat gezondheidswinst precies daar waar de druk op zorg en professionals en de publieke gezondheid het grootst is.

Internationale en Nederlandse praktijk laten zien dat relatief kleine investeringen in natuur en leefomgeving leiden tot grote effecten op mentale gezondheid, welzijn, sociale samenhang en zorggebruik.

Het Collectief Natuurinclusief vertaalt deze inzichten naar een concrete investeringslijn. De aanpak bestaat uit drie samenhangende instrumenten:

Drie instrumenten voor

natuurinclusieve preventie

  • 0,1%-impuls publieke investeringslijn voor preventie

  • Impactfonds uitvoeringsmotor voor vergroening

  • Green SROI koppeling tussen sociale inzet en vergroening

  • Een centrale stap is een natuurinclusieve preventie-impuls van 0,1% ter hoogte van het nationale zorgbudget.

    Ambitie

    De ambitie is dat een natuurinclusieve preventie-impuls van 0,1% ter hoogte van het nationale zorgbudget structureel wordt verankerd als onderdeel van het Nederlandse preventiebeleid. Het gaat daarbij momenteel  rond circa €120 miljoen per jaar.

    Het gaat nadrukkelijk niet primair om middelen uit het zorgbudget zelf, maar om een investering van vergelijkbare orde van grootte in preventie via leefomgeving en natuur.

    Investeren in natuurinclusieve gezondheid betekent investeren in:

    • mentale gezondheid

    • welzijn en sociale samenhang

    • gezondere leefomgevingen

    • verlichting van druk op zorg en professionals

    • het afvlakken van de groei van zorgkosten.

  • In verschillende landen zijn natuurgebaseerde interventies inmiddels ook financieel geëvalueerd. De resultaten laten een opvallend consistent beeld zien: investeren in natuur levert meer maatschappelijke waarde op dan het kost.

    Engeland – Green Social Prescribing (NHS, 2024)
    Natuurinterventies via de NHS leverden gemiddeld
    £2.42 maatschappelijke waarde per £1 investering
    (conservatieve schatting £1.88).
    Een programma van £5.8 miljoen genereerde ongeveer £14 miljoen maatschappelijke waarde.

    Wales – Making Well Programme (2025)
    Return van £3.30–£4.70 per £1, oplopend tot £5.40–£7.70 per £1 bij meerjarige toepassing.

    The Wildlife Trusts – natuurprogramma’s voor welzijn (VK)
    Voor deelnemers met lage welzijnsscores:
    £4.20–£11.94 per £1 investering.
    Opschalingsanalyse suggereert tot £635 miljoen per jaar aan vermeden NHS-kosten.

    Slovakije – KOZA Community Garden (Horizon 2020)
    Participatieve buurttuin:
    €2.15–€2.42 per €1 investering, oplopend tot €4.80 per €1 bij bredere welzijnseffecten.

    Nieuw-Zeeland – Green Prescription
    Kosten van ongeveer NZ$2,053 per gewonnen QALY,
    wat binnen gezondheidsbeleid wordt beschouwd als zeer kosteneffectief.

    Ondanks verschillende contexten en methoden laten deze studies hetzelfde patroon zien:
    natuurgebaseerde interventies genereren structureel meer maatschappelijke waarde dan zij kosten.

  • De gewenste investering richt zich op concrete toepassingen van natuurinclusieve gezondheid in het dagelijks leven:

    Groene en gezonde buurten
    vergroening van wijken, beweging en ontmoeting

    Vergroening van zorgterreinen
    zorglocaties als groene helende omgevingen

    Natuur op Recept
    huisartsen en eerstelijnszorg verwijzen naar natuuractiviteiten

    Nationale parken als gezondheidsplekken
    toegankelijke natuur voor publieke gezondheid

    Ademruimte voor stad en platteland
    gezondheid via het verder openleggen van het landelijk gebied

    Mentale veerkracht van jongeren
    programma’s zoals Green Escape

Close-up van een bij op een zwarte achtergrond.

Impactfonds Buurten

& Zorgterreinen

Naast de publieke impuls wordt gewerkt aan een Impactfonds voor vergroening van buurten en zorgterreinen.

De ambitie is om via het Impactfonds vergroening van wijken en zorgterreinen op grote schaal uitvoerbaar te maken, door publieke ambities te verbinden met private investeringskracht.

Dit fonds wordt ontwikkeld door de domeinen Bouw en Gezondheid van het Collectief Natuurinclusief, die hierin nauw samenwerken om investeringen in leefomgeving en gezondheid met elkaar te verbinden.

Het Impactfonds ondersteunt onder meer:

  • vergroening van wijken;

  • groene zorgomgevingen;

  • natuurinclusieve gebiedsontwikkeling;

  • Groene publieke ruimte rond zorg, wonen en onderwijs.

Leaseconstructie

Het Impactfonds werkt met lease- en investeringsconstructies.

Hierdoor kunnen gemeenten, zorginstellingen en gebiedspartners vergroening realiseren:

  • zonder grote eenmalige investeringen;

  • met voorspelbare jaarlijkse kosten;

  • En met schaalbare uitvoering.

Zo wordt vergroening van leefomgeving en zorgterreinen praktisch uitvoerbaar en opschaalbaar.

  • Social Impact Bonds (VK)
    In het Verenigd Koninkrijk worden Social Impact Bonds (SIB’s) ingezet om maatschappelijke projecten te financieren. Private investeerders financieren vooraf interventies, bijvoorbeeld rond gezondheid of leefomgeving. Overheden betalen de investering (gedeeltelijk) terug wanneer vooraf afgesproken maatschappelijke resultaten worden bereikt, zoals betere gezondheid of lagere zorgkosten.

    Groundwork UK
    De Britse organisatie Groundwork UK realiseert al jarenlang vergroening van wijken via samenwerking tussen gemeenten, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Door publieke en private middelen te bundelen worden projecten mogelijk zoals buurtparken, groene schoolpleinen en natuur rond zorginstellingen. Zo wordt vergroening structureel onderdeel van wijkontwikkeling.

Green SROI

Green Social Return on Investment verbindt sociale inzet met vergroening van de leefomgeving

Ambitie

De ambitie van het Collectief Natuurinclusief is dat Green SROI een herkenbare en normale invulling van SROI wordt binnen publieke opdrachten.

Daarvoor wordt gewerkt aan:

  • pilots en proeftuinen;

  • praktijkvoorbeelden;

  • kennisdeling met gemeenten en zorginstellingen;

  • Een Handreiking Green SROI met praktische toepassingen.

Deze handreiking biedt concrete richtlijnen en voorbeelden voor het toepassen van Green SROI binnen aanbestedingen, gebiedsontwikkeling en vergroening van leefomgeving en zorgterreinen.

Uitvoering in bestaande context en regelgeving

Green SROI is geen nieuw fonds en geen nieuwe regeling, maar een toepassing van bestaande SROI-afspraken binnen publieke opdrachten.

Door sociale inzet – zoals participatie en re-integratie – doelgericht te verbinden aan vergroening van leefomgeving en zorgterreinen ontstaat meervoudige maatschappelijke waarde:

  • sociale waarde – participatie en re-integratie;

  • gezondheidswaarde – een groenere leefomgeving ondersteunt preventie en herstel;

  • Ecologische waarde – structurele vergroening van wijken.

  • Green SROI bouwt voort op bestaande SROI-praktijken. In verschillende gemeenten en projecten worden participatie en vergroening al met elkaar verbonden. Deze voorbeelden laten zien hoe sociale inzet en een groenere leefomgeving elkaar kunnen versterken.

    In’Zicht – Sociale Groenwerf

    In’Zicht zet mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt via SROI-afspraken in bij groenonderhoud, landschapsbeheer en vergroening van de leefomgeving binnen publieke opdrachten.
    Deelnemers doen werkervaring en vaardigheden op, terwijl zij tegelijkertijd bijdragen aan een zichtbaar groenere leefomgeving.

    Groene werk- en leertrajecten in buurten

    SROI-verplichtingen kunnen worden ingezet voor leerwerktrajecten bij aanleg en onderhoud van wijkgroen, plantsoenen en parken.
    Participatie, werkervaring en vergroening worden zo met elkaar verbonden.

    Vergroening van zorgterreinen

    Bij aanleg en onderhoud van groen rond zorginstellingen kunnen SROI-afspraken worden gebruikt voor participatie- en leerwerktrajecten.
    Deelnemers werken mee aan het creëren van groene herstelomgevingen voor cliënten.

Meer informatie

Meer informatie over natuurinclusieve gezondheid en de investeringslijn van het Collectief Natuurinclusief:‍ ‍Domein Gezondheid – Collectief Natuurinclusief