Ademruimte: een nieuw perspectief op het landelijk gebied

Ademruimte is de naam van het initiatief waarin de domeinen Vrijetijdseconomie, Gezondheid en Landbouw van Collectief Natuurinclusief gezamenlijk werken aan meer “ademruimte”. Dit betekent meer ruimte voor betere toekomstperspectieven voor plattelandondernemers, nieuwe kansen voor de gezondheid en vrijetijdsbesteding van mensen die in steden wonen, en voor de onder druk staande natuurkernen. Een nieuw en toekomstbestendig narratief voor het platteland.

Er is een groeiende onderstroom in Nederland van plattelandsondernemers die bewust kiezen voor natuurinclusief werken en hun omgeving openen als plek voor ontspanning, herstel, ontmoeting en gezondheid.

In de film staan vooral plattelandsondernemers centraal die Ademruimte creëren en doen. Zij laten zien hoe zij in hun dagelijkse praktijk ruimte maken voor mensen om op adem te komen en te recreëren, terwijl zij tegelijk werken aan natuurkwaliteit en een toekomstbestendig bedrijf.

Ademruimte in één beeld weergegeven.

Op 20 januari 2026 kwamen tijdens een goedbezocht Ademruimte- webinar partners, plattelandsondernemers, overheden en betrokken organisaties samen om te reflecteren op een ontwikkeling die steeds duidelijker zichtbaar wordt. Voortbouwend op de Ademruimte excursies en het Ademruimte seminar tijdens de Natuurinclusief Manifestatie 2025 stond één vraag centraal: hoe geven we samen verdere ruimte aan een beweging die al groeit, maar nog niet overal wordt gezien? Die beweging is Ademruimte.

De Gouden Boaiem is een biologisch-dynamisch melkveebedrijf van 175 hectare op een eiland bij Heeg en Woudsend, gepacht van Staatsbosbeheer door Klaas, Siebe Klaas en Pytsje Bokma. Het bedrijf heeft 120 dubbeldoelkoeien en produceert melk voor Hooidammerkaas en vlees voor lokale verkoop.

‘Naast ons goedlopende melkveebedrijf willen wij de Gouden Boaiem graag delen voor begeleide natuurbeleving en educatie passend bij het karakter van het eiland. Dit vraagt wel om een modernisering van de huidige gebouwen en het erf. Wij hebben hier verschillende ideeën en dromen voor, maar deze liggen stil doordat de samenwerking met de grondbezitter al langere tijd stroef verloopt. We zoeken momenteel naar een betere afstemming of meer financiële onafhankelijkheid om onze toekomst veilig te stellen en zelf weer meer Ademruimte te krijgen.’

Loverendale Ter Linde, de oudste biologisch-dynamische boerderij van Nederland wordt gerund door maar liefst 25 fte onder leiding van Tim Moerman. Het gemengde bedrijf van 160 hectare is omringd door een Natura2000-gebied en produceert melk, varkensvlees, eieren en groenten. Daarnaast halen zij hun inkomsten uit de boerderijwinkel, bakkerij en kleine camping. Hun erf is 24/7 vrij toegankelijk. Loverendale Ter Linde is actief betrokken bij duurzaamheid-pilots in de regio.

‘Wij richten ons op verduurzaming en natuurinclusieve landbouw en bezoekers weten ons goed te vinden. Onze uitdaging ligt in het vinden van draagvlak onder andere boeren op Walcheren, waar toerisme de belangrijkste inkomstenbron is. We blijven streven naar samenwerking met lokale ondernemers en participatie in verduurzamingsinitiatieven, omdat we geloven dat dat de toekomst is.’

Stadsboerderij Almere, opgericht door Tineke van den Berg en Tom Saat, bestaat al 30 jaar en is als pionier in stadslandbouw meegegroeid en diep geworteld in de duurzame woonwijk Oosterwold. De Stadsboerderij is een gemengd biologisch-dynamisch bedrijf dat zich richt op vleesproductie met 100 koeien die grazen in natuurgebieden van Staatsbosbeheer. Daarnaast is er 210 hectare aan akkerbouw en groenteteelt. Door grote betrokkenheid van de gemeenschap is inmiddels een deel van de grond met behulp van crowdfunding in eigendom. Het bedrijf combineert landbouw met maatschappelijke activiteiten zoals een boerderijwinkel, overdekte markthal en kinderopvang. Met hun open erf (24/7 toegankelijk) is de Stadsboerderij in wijde omstreken bekend, ook vanwege hun druk bezochte biologische markt met wekelijks 1500-2000 bezoekers.

‘Wij geloven in natuurinclusieve landbouw. Hierdoor hebben wij ons ontwikkeld tot een belangrijke schakel tussen stad en platteland. Paradoxaal genoeg dreigen we door veranderende regels 100 hectare graasgrond en akkerbouwgrond te verliezen. Dit baart ons zorgen, niet alleen voor de toekomst van ons bedrijf, maar ook voor de transitie naar natuurinclusieve landbouw in Nederland.’

Jan Huijgen is boer, filosoof en eigenaar van de Eemlandhoeve, een bruisend centrum waar landbouw, gezondheid, recreatie en natuur samenkomen. Waar ooit een kaal stuk grond van 25 hectare was, staat een levendig groen "dorp" van 3 hectare, inclusief dorpsstraat, café en kapel, ontworpen in samenwerking met een landschapsarchitect. Het bedrijf biedt daarnaast onderdak aan 35 koeien en verschillende zorgaanbieders (zoals een psychologiepraktijk en dagbesteding) en recreatieondernemers (café en camping) en een CSA voor lokale restaurants.

‘Ik streef ernaar de verbinding tussen boer en burger te herstellen - geïnspireerd door het gemengde bedrijf van mijn opa - dat dichtbij de burger staat en lokaal afzet. Dit model van multifunctionele landbouw bevordert de samenwerking tussen voedsel, omgeving, landbouw en gezondheid. Bovendien stimuleert de Eemlandhoeve de regionale voedselbeweging door middel van burgerparticipatie en co-creatie, waarmee boeren geholpen worden nieuwe verdienmodellen te vinden en het platteland te vernieuwen.’

Zorgboerderij De Wederloop, gerund door Chantalle en Erik Reijrink, biedt sinds 2015 dagbesteding aan 120 cliënten, voornamelijk dementerende ouderen. Het bedrijf, oorspronkelijk een veehouderij, biedt een rustige, groene omgeving met dieren die cliënten helpt langer zelfstandig te blijven.

‘In tegenstelling tot de reguliere gezondheidheidszorg hebben we geen gebrek aan personeel, er is een wachtlijst van 70 mensen die bij ons willen werken. Onze droom is de realisatie van een zorglandgoed met zorgappartementen. Door de uitbreiding kunnen we dan ook een natuurinclusieve verbinding tussen natuurgebieden realiseren. Tevens zoeken we samenwerking met andere zorginstellingen om samen nog meer bij te dragen aan biodiversiteit, lagere zorgkosten en sociale cohesie. Boeren die willen omschakelen, kunnen bijdragen aan kostenbesparing in de gezondheidszorg, nieuwe verdienmodellen voor agrarische ondernemers creëren en tegelijkertijd zorgen voor meer ruimte voor natuur en biodiversiteit.’

Urtica De Vijfsprong combineert al 40 jaar biologisch-dynamische landbouw met zorgverlening. Cliënten met een verstandelijke beperking of psychiatrische problematiek wonen op het erf en werken op de boerderij, waar ze deelnemen aan tuinderij en zuivelverwerking. Dit draagt bij aan hun zingeving en verbinding met de natuur. Bij de zorginstelling werken 70 fte en 30 vrijwilligers. De boerderij produceert vlees, zuivel, groenten en granen in een gesloten kringloop, die lokaal worden verkocht. Er is een goede samenwerking met Natuurmonumenten.

‘We bieden al 40 jaar woonbegeleiding voor mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een psychische kwetsbaarheid, die samenwerking is stimulerend voor iedereen, je kan van elkaar leren. Daarnaast zorgt het werk met de koeien en op het land dat je in buiten bent en beweging komt, herstellen in het groen noemen we dat. We kunnen meer (jonge) mensen ontvangen die op een GGZ-wachtlijst staan, of die kampen met bijvoorbeeld burn-out klachten. Door deze groep te betrekken bij onze (zorg)activiteiten op de boerderij, kan bijvoorbeeld sociale isolatie worden verminderd.’

Stadsboerderij De Sibbe is een groene ontmoetingsplaats, waar mensen samen komen in de natuur en waar voedsel centraal staat. De voormalige melkveehouderij nabij Sneek werd in 2016 overgenomen door Johannes Lankester en Herma Lenten. Het bedrijf ligt in een toekomstige nieuwbouwwijk en richt zich op een duurzame groenbeleving en biedt diverse activiteiten zoals een vergaderruimte, camping, voedselbos en paardenhouderij. De boerderij draait met 780 panelen volledig op zonne-energie. De belangrijkste inkomsten komen uit recreatie.

‘We hebben de wens voor een CSA van 2,5 hectare en een kleinschalige veehouderij met Fries Roodbontvee en een kaasmakerij, gekoppeld aan nieuwe parken voor verbindingsroutes voor mensen, flora en fauna. De toegang tot grond is essentieel voor het verder ontwikkelen van deze stadslandbouwplannen.’

Cabiner Harvest is een vorm van agrarische recreatie die gericht is op rust, duurzaamheid en een connectie met het landschap. Gasten verblijven in duurzame wikkelhuisjes in de natuur, met de mogelijkheid om het boerenleven van dichtbij te ervaren. Ze betalen voor hun verblijf en kunnen producten van de boer aanschaffen. Zo dragen ze concreet bij aan de transitie naar regeneratieve en biologische landbouw.
Door gasten actief mee te nemen in het verhaal van de boer en de plek wordt meer bewustwording gebracht over de uitdagingen in de transitie van de landbouw, maar ook over de prachtige dingen die er al gebeuren.

Jasper Muller, één van de initiatiefnemers van Cabiner Harvest:  ‘Het is tijd om landbouw, natuur en recreatie te verenigen. We dragen met Cabiner Harvest bij aan een nieuwe betekenisvolle vorm van gastvrijheid die mens en natuur weer met elkaar verbindt. Een nachtje weg dat bijdraagt aan de toekomst van ons landschap.’